Te klein om een verschil te maken?

ESSAY – Ik ben begonnen met de universiteit! Later zal ik hier nog meer over vertellen, maar voor nu wil ik graag mijn essay delen die ik heb geschreven voor het vak de Schrijfacademie. Het was de bedoeling dat je twee essays las en die koppelde aan je eigen onderwerp en zo een essay zou schrijven. Het lijkt me leuk de komende tijd meer van dit soort essays te schrijven en te plaatsen op deze blog!

Te klein om een verschil te maken?

De Amazone staat in brand, de afgelopen Nederlandse zomer was de heetste ooit gemeten, de oceanen zitten vol plastic, natuurlijke hulpbronnen raken uitgeput, de biodiversiteit neemt drastisch af. We leven in een tijdperk waarin de aarde, al haar ecosystemen en de atmosfeer de gevolgen ondervinden van menselijke activiteit; benoemd als het Antropoceen. De media-aandacht voor al deze ontwikkelingen is groot, wetenschappers schrijven erover, klimaatactivisten komen in actie. Het is hoog tijd dat er drastische maatregelen worden genomen en iedereen zijn verantwoordelijkheid neemt. Echter, hoewel de klimaatvervuiling en -verandering steeds merkbaarder worden en activisten duidelijk proberen te maken dat het vijf voor twaalf is, lijkt het individu niet zo veel haast te maken zijn levensstijl aan te passen of tot concrete actie over te gaan. Op welke manier het individu in staat om een verschil te maken binnen de huidige klimaatcrisis? Dit vraagstuk belicht ik in dit essay door te kijken naar de relatie van de mens tot de aarde en de gevolgen van het huidige economische systeem.

Vaak wordt er gesproken over discriminatie tussen mensen, echter observeer ik dat er ook discriminatie plaatsvindt van de mens naar de aarde. Om deze verhouding te onderzoeken maak ik gebruik van het artikel ‘Intersectionaliteit: denken op het kruispunt’ van sociologe Sacha Hilhorst. In dit artikel beschrijft ze verschillende perspectieven op de verdeling en consequenties van machtsverhoudingen en privileges in menselijke relaties. Daarnaast stelt ze dat er een bepaald denksysteem in Nederland is die deze machtsverhoudingen in stand houdt. Deze mechanismen zal ik toepassen op de relatie tussen de mens en de aarde. Om te onderzoeken wat de kracht van het individu kan zijn binnen een groot systeem zoals onze huidige economie gebruik ik het essay ‘Biographies of Hegemony’ van antropologe Karen Ho. Ze beschrijft hoe er binnen Wall Street een systeem van macht en privilege bestaat die diversiteit uitsluit en hoe grote systemen veranderd kunnen worden door het individu. Ik beargumenteer in dit essay dat hoe complex het klimaatprobleem ook in elkaar zit, het individu wel degelijk in staat is een verschil te maken.

De mens als stipje in het levensweb der aarde
Er wordt niet vaak bij stil gestaan, maar de mens plaatst zich als vanzelfsprekend ver boven de aarde, waardoor we het onszelf rechtvaardigen de aarde te vervuilen en uit te putten. Hier kan een vergelijking worden gemaakt met het mechanisme dat plaatsvindt op Wall Street. Wall Street heeft een zeer elite en uniek imago voor zichzelf gecreëerd. Karen Ho observeerde in de jaren dat ze er onderzoek deed dat de status die de werknemers voor zichzelf hebben gecreëerd leidde tot discriminatie jegens mensen met bijvoorbeeld een multiculturele achtergrond. Het gevolg is dus dat ze zich gerechtvaardigd voelen om mensen die niet aan hun standaard voldoen, ongelijk te behandelen.

Dit is ook aan de hand in de relatie tussen de mensen en de aarde. Wij mensen beseffen nauwelijks dat we onszelf hoger plaatsen dan de aarde, omdat het is zo vanzelfsprekend in alles is opgenomen dat er geen vraagtekens bij worden gezet. Echter, doordat we deze machtspositie innemen tegenover de aarde en al haar levende ecosystemen, gaan we haar als vanzelf ongelijk behandelen. Hierdoor zien we dat de aarde steeds meer wordt uitgeput en vervuild. In de Tegenlicht documentaire ‘De aarde draait door’ bevestigt schrijver en voormalig milieuactivist Paul Kingsnorth deze gedachte. Hij is van mening dat de mens de verbinding met de natuur is kwijtgeraakt en we leven alsof de wereld om ons heen niet leeft. “We hebben geen notie meer van iets dat groter is dan ons, we zien de mensheid als middelpunt van alles. Het zou goed zijn als we het sacrale in alle natuur weer erkennen.”

Onze houding tegenover de aarde brengt negatieve gevolgen met zich mee. De mensheid kan niet zonder de ecosysteemdiensten en hulpbronnen die de aarde ons kan geven, we zijn afhankelijk van de aarde. Maar als we op deze manier doorgaan, is er een reële kans dat we onze eigen ondergang veroorzaken. Kingsnorth zegt hierover Als je denkt dat het levensweb waarvan wij deel uitmaken alleen een hulpbron is om te ontginnen, ben je verloren.” De mensheid moet zijn houding ten opzichte van de aarde veranderen. Binnen het kapitalistisch systeem bijvoorbeeld, ziet de mens zich als losstaand van de natuur en is enkel gericht op nemen; zoals grondstoffen. Er zijn andere economische systemen in ontwikkeling waarbij er wederkerigheid naar de aarde toe centraal staat en de mens zich niet boven de aarde stelt.

Negeren en vrolijk doorgaan
Ondanks het feit dat de negatieve gevolgen van het menselijk handelen op de aarde steeds zichtbaarder worden, gaan veel mensen gewoon door met leven zoals zij dat altijd hebben gedaan. Wat maakt het dat mensen ongestoord verder gaan met hun vervuilende en milieubelastende gewoontes? Een mooie uitspraak van Kingsnorth hierover is: “De moderne wc is een mooie metafoor voor onze beschaving. Je poept in een buis, je spoelt door en je ziet niks meer. Je hoeft nooit je eigen stront op te ruimen. Tot je er diep in zit…”

We hoeven in Nederland niet echt na te denken over onze vervuilende en belastende levensstijl. Het afval wordt netjes opgehaald en de straten zijn redelijk schoon, dus als men een artikel leest over de oceanen die vol plastic zitten, wordt er niet direct een link gemaakt met ons eigen consumptiegedrag. We kunnen onszelf makkelijk wijsmaken dat we het hier in Nederland goed doen en geen grote verantwoordelijkheid hebben, door deze af te schuiven op grote vervuilende landen als China. Toch ligt er ook een grote verantwoordelijkheid hier als er wordt gekeken naar onder andere het westerse consumptiegedrag en de grote hoeveelheden Nederlands afval dat wordt verscheept naar Aziatische en Afrikaanse landen en daar de bodem en het water vervuilt. Vaak worden mensen niet of nauwelijks geconfronteerd met de gevolgen van hun gedrag: de waarheid wordt afgeschermd door bedrijven of de gevolgen spelen zich af in een ander land.

Het is noodzakelijk dat hier verandering in komt. Bedrijven en producenten spelen hier een belangrijke rol. In plaats van het onbewust houden van mensen, zouden zij juist eerlijke en duidelijke informatie moeten vrijgeven over het productieproces van hun producten. Dit valt mooi te verbinden een citaat van Arzu Aslan, basisschooldocent van Turks-Koerdische afkomst over hoe we racisme aan de orde kunnen stellen: ‘Je moet de onderdrukking blootleggen, zodat iedereen het kan zien, in z’n nakie. We moeten het erkennen. En dan kunnen we verder.’ Hiermee bedoelt ze dat we in Nederland moeten gaan inzien dat er zeker nog veel racisme is, dat dit niet onder stoelen of banken moet worden geschoven, omdat alleen als het erkent wordt, er iets kan veranderen. Zo moet er ook in de maatschappij duidelijk naar voren komen wat die onderdrukking richting de aarde is. Bij alle keuzes die je maakt, moet je makkelijk kunnen zien wat voor impact dat heeft op het milieu. Op die manier komt er meer confrontatie en daardoor bewustzijn op dit gebied.

Een goed voorbeeld hiervan is dat er langzaam meer bedrijven komen die eerlijke en duidelijke informatie over hun productieproces vrijgeven op hun website of op de verpakking. Op die manier kan de consument zien welke impact het product op het milieu heeft en wordt het dus gemakkelijker om te kiezen voor milieu- en arbeidsvriendelijke producten.

Het systeem
Veel mensen blokkeren bij het idee dat ze als individu verandering teweeg kunnen brengen, omdat ze denken dat ze als een druppel op een gloeiende plaat, geen effect hebben als individu in een groot systeem. Maar als individu heb je juist de kracht om in een systeem verandering teweeg te brengen. Karen Ho haalt in haar essay een mooi citaat aan van Veronica Crossa over de relatie tussen systemen en het individu:

Just as “it is through the small stories that we can unravel and challenge homogenizing discourses embedded within concepts such as globalisation, ‘the’ market and ‘the’ state,” it is possible to decenter the market as an abstract agent and powerful force by demonstrating that it is only through the small and the everyday that we can understand the creation of hegemony in all its particularity and contextuality.

Hiermee bedoelt Crossa dat de grote systemen waar mensen geen invloed op lijken te hebben, juist zijn zoals ze zijn door alle individuen die er op hun eigen manier aan bijdragen en het in stand houden zoals het is. Hierdoor ontstaat er een feedbackloop; doordat men denk dat hij geen verschil kan maken, verandert hij zijn gedrag niet, wat er juist voor zorgt dat het systeem waar verandering in moet komen, onveranderd blijft. Vanuit dat perspectief gezien, heb je als individu juist veel kracht om een vastgelopen systeem weer in beweging te brengen.

Ook Kate Raworth, econoom en bekend van de Donuteconomie, een economisch model dat zowel belang hecht aan menselijke behoeften als planetaire grenzen, onderstreept deze gedachte. In de Tegenlicht documentaire ‘de Donuteconomie’ zegt ze dat elk individu moet kijken naar zijn maatschappelijke positie en wat hij daarbinnen kan doen om toe te werken naar een meer gelijke behandeling van mens en aarde. “Ben je CEO van een bedrijf? Mooi, onderneem actie. Ben je politicus? Praat over deze nieuwe realiteit. Ben je burger? Word actief in de buurt en beperk de verspilling in je eigen huis. We moeten niet afwachten tot een hogere macht het initiatief neemt.”
Er zijn mogelijkheden voor iedereen om een positieve impact te maken. Van cleanup wandelingen door de wijk om afval en plastic te verzamelen, tot workshops om zo veel mogelijk spullen in huis te recyclen. Er zijn repair cafes om kapotte elektronische apparaten en kleding te laten repareren zodat het niet hoeft worden weggegooid. En zelf heeft het individu elke dag de keuze waar hij zijn geld aan uitgeeft en kan op die manier de ontwikkelingen aanmoedigen die hij wil zien uitbreiden.

Het verschil
Het individu is dus zeker in staat grote veranderingen teweeg te brengen binnen de huidige maatschappij en haar systemen. Het begint allemaal met de bewustwording dat de mens niet ver boven, maar op gelijke voet met de aarde staat. Als het individu meer tijd besteedt in de natuur, creëert dit dieper respect en begrip voor de aarde waar we op leven en waar we afhankelijk van zijn. Tegelijkertijd moet de onderdrukking van de aarde en haar ecosystemen bloot worden gelegd, om het individu dagelijks te confronteren met de impact van zijn of haar gedrag, keuzes en consumpties. Hier ligt de rol bij de overheid die bedrijven moet verplichten om duidelijk informatie over het productieproces en de eventuele belasting op het milieu te vermelden op bijvoorbeeld verpakkingen en websites. Hierdoor zal het individu in staat zijn om betere keuzes te maken en zijn gedrag aan te passen. Het is ook erg belangrijk dat het individu zichzelf afvraagt hoe hij binnen zijn directe leef- en werkomgeving kan bijdragen aan een betere relatie tot de aarde en vervolgens actie onderneemt. Ondanks dat dit vraagstuk zeer complex is, is het individu in staat om een positieve impact te hebben op de klimaatcrisis. Er is genoeg waar het individu mee aan de slag kan.

Bibliografie

Ho, Karen. “Biographies of Hegemony.” In The New Humanities Reader, edited by Richard E. Miller and Kurt Spellmeyer, 125-149. Hampshire: Ashford Colour Press Ltd, 2018.

Hilhorst, Sacha. “Intersectionaliteit: denken op het kruispunt —‘Je moet de onderdrukking blootleggen’.” De Groene Amsterdammer, January 11, 2017. https://www.groene.nl/artikel/je-moet-de-onderdrukking-blootleggen

Kinsnorth, Paul. VPRO Tegenlicht Documentaire De Aarde Draait Door, https://www.vpro.nl/programmas/tegenlicht/kijk/afleveringen/2018-2019/de-aarde-draait-door.html

Raworth, Kate. VPRO Tegenlicht Documentaire De Donuteconomie, https://www.vpro.nl/programmas/tegenlicht/kijk/afleveringen/2017-2018/de-donut-economie.html

>> Dit is het eerste essay dat ik heb geschreven voor het vak en ik ben benieuwd wat jullie er van vinden! Laat gerust een comment achter als je aanvullingen, opmerkingen of iets anders wil mededelen. Helaas kan ik hier geen voetnoten invoegen, dus kijk voor referenties bij de bibliografie.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s